Irkları ne olursa olsun, hayvanlara iyi bakım besleme uygulamadıkça onlardan yüksek verim alınamaz. İyi bir bakım, besleme uygulandığında elde edilecek süt ve verim miktarı artar ve sürü daha sağlıklı olur. Doğum başlangıç alınarak süt ineklerinin beslenmesi 4 döneme ayrılarak yapılır.
Doğumdan sonra ilk 2-3 ay
Doğumdan sonra yapılacak iyi bir bakım ve besleme ile inekten bir sağım döneminde elde edilecek toplam süt verimini en yüksek düzeye çıkartır. Bu dönemde yüksek süt verimine ulaşmasına karşılık, ineklere yeterince yem verilmemesi önemli bir problemdir. Bu nedenle doğumdan sonra ineklerin beslenmesinde aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir;
1. Mutlaka iyi kaliteli kaba yemler kullanılmalıdır.
2.Hayvana yedirilen günlük toplam yemin mümkünse yarısı kaba yem olmalıdır.
3.İmkan varsa kaba ve kesif yemler karıştırılarak birlikte verilmelidir.
4.Kaba yemin en az yarısı 5 cm’den daha uzun doğranarak hayvanlara verilmelidir.
5.Günlük süt verimini takip ederek yem miktarını süt verimine göre ayarlanmalıdır.
6.Doğumu takiben kesif yem miktarı yavaş yavaş artırılarak 8-10 gün içinde günlük 5-6 kg’a miktarına çıkartılmalıdır.
7.Daha sonra süt verimindeki her 3 kg artışa karşılık, kesif yem 1 kg artırılmalıdır.
Doğumdan sonra 3-6 ay

Süt verimindeki artışın duraklayıp yavaş yavaş azalmaya başladığı dönemdir. Laktasyonun ikinci döneminde de hayvanlara olabildiğince kaliteli kaba yem verilmelidir. Bu dönemde hayvanlar birinci döneme göre daha kolay beslenirler. Çünkü bu dönemde süt verimi yüksek olsa da, hayvanın yem tüketimi de yükselmiştir. Yem tüketimi arttığı için ineklerin enerji ve besin maddeleri ihtiyaçları daha kolay karşılanabilir. Laktasyonun (süt sağılabilmenin) bu döneminde de ilk dönemdeki kurallara dikkat edilmelidir. Dikkat edilmediği takdirde hayvanda beslenme bozuklukları oluşabilir.

Doğumdan sonra 6. aydan kuruya çıkıncaya kadar
Bu dönem hayvanın bakım ve beslenmesini en kolay yürütüldüğü dönemdir. Çünkü hayvanın yem tüketimi artık belirli bir düzeyin üzerine çıkar ve süt verimi de hızla azalır. Bu dönemdeki problem, hayvanların besin maddesi ve enerji ihtiyaçlarını karşılayamamaktan çok, hayvanları aşırı besleme sonucu yağlandırma olabilir. Bu nedenle ineklerin süt verimi çok iyi takip edilerek, süt verimi azaldıkça verilen yem miktarı azaltılmalıdır.
Kurudaki ineklerin beslenmesi
İneklerin doğuma iki ay kala sağımdan kesilmesine kuruya çıkarma denir. Bunun amacı, bir sonraki sağım döneminde hem yüksek süt verimi, hem de daha sağlıklı olmalarını sağlamaktır. Hayvanlar kuruya çıkarılarak, meme dokularının dinlenmesi ve yenilenmesi, ayrıca ana karnındaki yavrunun daha iyi gelişmesi sağlanır. Buzağı ana karnındaki gelişmesinin % 70’ini gebeliğin son 2-3 aylık kısmına tekabül eden kuru dönemde tamamlar. Bu dönemde yapılan besleme hataları sonradan telafi edilemez.
Kuru dönemin birinci ayında yani doğuma bir ay kalana kadar ineklere yiyebileceği kadar iyi kaliteli kuru ot ve günlük 2-3 kg kesif yem verilebilir. Elimizde iyi kaliteli kuru ot yoksa ve kaba yem olarak sadece saman veriliyorsa bu durumda kesif yem miktarı 3-4 kg’a çıktılmalıdır.


Kuru dönemdeki ineklerin beslenmesinde nelere dikkat etmeliyiz?
1.Kuru dönemde vereceğimiz kaba yemler olabildiğince kaliteli olmalıdır. Çünkü ana karnındaki yavrunun gelişip büyümesinden dolayı, işkembenin hacmi, dolayısı ile yem alma kapasitesi azalmıştır. Saman gibi kalitesiz kaba yemler, işkembede boşa yer kaplayarak hayvanın doygunluk hissetmesine ama besin maddeleri bakımından eksik kalmasına neden olabilir. Yine kaba yemler patoza vurarak çok fazla küçültülerek hayvanlara yedirilmemelidir. Küçük ve ince yemler hayvanların geviş getirmelerini azaltarak, salgıladıkları tükürük miktarını düşürürler.
2.Bu dönemde silaj, pancar, domates ve elma posaları ile taze biçilmiş yeşil yemler gibi fazla sulu yemleri yedirmemelidir. Zaten bu dönemde işkembenin kapasitesi azalmıştır. Bu yemler fazla miktarda su kapsadığından hayvanlar beslenme eksikliğine uğrayabilirler.
3.Küflenmiş, kızışmış ve herhangi bir şekilde bozulmuş yemleri kullanılmamalıdır. Böyle yemlerin yavru atmalara sebep olacağı unutulmamalıdır.
4.Kurudaki inekleri mutlaka diğer ineklerden ayırarak, ayrı bir besleme ve bakım programı uygulanmalıdır.
5.Kurudaki ineklerin aşırı beslenmeleri ve yağlanmaları kesinlikle önlenmelidir.
Silaj
Mısır ve diğer kaba yemlerden yapacağımız silajlar, süt inekleri için çok iyi enerji kaynağıdırlar. Silajın protein ve kuru madde düzeyi düşük olmasından dolayı, mısır silajına erken biçilmiş baklagil otu veya üre katılarak protein düzeyi yükseltilmelidir. Mısır silajı veya diğer silajlar, süt ineklerinin kaba yem ihtiyaçlarını tek başına karşılayabilirler. Baklagil otlarıyla birlikte verilmeleri daha iyi olur. Bir süt ineğine günde 25-30 kg silaj yedirilebilir.
İneklerin tuz ihtiyacı
Tuz noksanlığında iştah azalması görülür. Tuz ihtiyacı vücut ağırlığı ve verilen rasyonun karakterine göre değişir. Canlı ağırlığı 500 kg olan bir süt ineğinin yaşama payı tuz ihtiyacı günde 20-25 g’dır. Buna, ineğin verdiği her 1 kg süt için ayrıca 2 g tuz eklemek gereklidir.

İneklerin su ihtiyacı
Süt sığırlarının su ihtiyacı, hayvanın vücut ağırlığına, süt verimine, verilen yemin cinsine ve çevre ısısına bağlı olarak değişir. Bir süt ineği 24 saatte ortalama 10 kez su içer. Bir süt ineğinin yaşama payı su ihtiyacı günlük 40-60 litre kadar olup, her litre süt verimi için 4 litre daha fazla su içer

Doğum yapan ineklerin kalsiyum eksikliğine düşmemeleriiçin neler yapmalıyız.

Süt sığırcılığında yapılan ihmaller, küçük gecikmeler, basit yanlışlar ne yazık ki orada kalmaz ve giderek büyük boyutlara ulaşabilir. Küçük problemler kartopu gibi büyüyerek karşımıza kocaman bir dert olarak çıkabilir. Birbirini takip eden sorunların ilk çıktığı noktaya bakarsak, konunun basit bir önlemle çözülebilecek, gerçekten basit bir sorun, olduğu görülecektir. Zincirleme kazalara sebep olan olayları gözden geçirirsek, kaba yemin kalitesizliği, konforsuz ve yanlış dizayn edilmiş barınaklar, ineklerin önünde her zaman yem bulundurulmaması, kalsiyum eksikliği, sıcaklık stresi, geçiş dönemi rasyonunun uygulanmayışı ve asidoz olaylarını sayabiliriz.
Kaba yemin kalitesizliği süt sığırcılığında başa gelebilecek en önemli kazadır. Sığırlar selüloz sindirimi yapan hayvanlardır. Kaba yem işe yarar selülozdan yoksun olursa, silaj erken kesilmiş ya da usulüne uygun yapılmamışsa, yonca geç biçilmişse, kaba yem sap-samandan ibaretse, kaba yem iri parçalardan oluşmuşsa inekler kesif yem kısımlarını seçer. Böyle durumlar asidoza, asidoz iştahsızlığa, iştahsızlık az yem alımına, az yem alımı enerji noksanlığına, enerji noksanlığı ketosise ve döl tutmama problemlerine yol açar. Diğer yandan asidozu takip eden aylarda tırnak problemleri ortaya çıkar. Tırnağı yangılı inek yemliğe sıklıkla gidemez. Gittiğinde ayakta uzun süre kalmak istemez. Yine yem alımında azalma ve yukarıda sayılanlar birbiri ardına gelir.
Konforsuz ya da yanlış dizayn edilmiş barınaklar:
Yatak yerlerinin sert veya dar olması , boyun demirinin yanlış yere ya da yanlış yüksekliğe konulması, barınak içinin aşırı sıcak, havalandırmanın yetersiz oluşu, barınakların konforsuz olması anlamına gelir. Konforsuz barınaklar stres, az yem tüketme ve yine yukarıda sayılan problemlerle devam eden zincirleme kazalara yol açarlar. Yanlış barınak dizaynının başında sağımhaneye giden yolun sert dönüşler yapması gelir. Sağıma giden ineklerin trafiğindeki sıkışma, bakıcıların onları dürtmesi veya vurmasına, bu kötü hareket ise stres, korku ve dolayısıyla adrenalin salgılanmasına, sütü indiren oksitosin hormonunun engellenmesine, memeden sütün boşaltılamamasına, eksik süt alınmasına ve mastitise sebep olur. Basit bir dizayn hatası akla gelmeyecek problemlere davetiye çıkarır.
İneklerin önünde her zaman yem bulundurulmaması:
Yemlikler günün her saati dolu olmalıdır. Yem dağıtımı öğün hesabı değil, yemliği her zaman dolu tutacak şekilde yapılmalı, “ açık büfe” gibi çalışılmalıdır. İnekler serbest ahır sistemlerinde günde on üç kez suluğa, on bir kez ise yemliğe giderler. Bir miktar yem yedikten sonra yatak yerlerinde geviş getirirler. Tekrar yemliğe gittiklerinde yemliği dolu bulmak isterler. Ancak; öğünle yemleme yapıldığında, iki öğün arası yem bulamayan inekler yem dağıtımı sırasında, açlıkla yeni yeme, adeta, saldırırlar ve yemin kesif kısmını öncelikle seçerek tüketirler. Yine yukarıda sözünü ettiğimiz asidoz ve devamı peşpeşe gelir.
Kalsiyum eksikliği:
Genellikle süt humması adı verilen, doğumu takip eden saatlerde ineğin yatıp kalkamamasıyla belirgin bir hastalık olarak bilinir. Fakat yatıp kalkamama olayından önce kalsiyum eksikliği başlamıştır ve bazen belirti vermeksizin problem devam eder. Böyle durumlarda kalsiyum eksikliği vücudun tüm kas sistemini yavaşlatacağından, işkembe hareketleri azalır. İştahsızlık baş gösterir. İşkembe hareketlerinin azalması, asidoza ya da şirdenin kayarak yer değiştirmesine sebep olabilir. Kalsiyum azlığı tırnaklardaki kalsiyumun azalmasına, tırnakların yumuşayarak en küçük bir darbede hasar görmesine, giderek tırnak yangılarına yol açar. Kas faaliyetlerinin zayıflaması rahim kasılmalarını azaltacağından güç doğum, sonun atılamaması, rahim iltihapları gibi problemler ardarda gelir.
Sıcaklık stresinin en önemli belirtisi sütün azalmasıdır. Ancak; sütün azalması buzdağının görünen yüzüdür. Sıcaklık stresi yem seçme, asidoz, enerji noksanlığı, bunlara bağlı olarak tırnak yangıları ve döl tutma güçlükleri ile karşımıza çıkar. İnekleri sıcak günlerde serinletmek için bazı basit tedbirleri almazsak özellikle ayak hastalıkları ve döl tutma problemlerinin başımıza gelmesi kaçınılmaz olacağı gibi, gerçek sebebin sıcaklık stresi olduğunu da hiçbir zaman anlayamamayız. Her yıl bu zincirleme kazaları yaşar, unutur, ertesi yıl tekrar yaşarız.
Geçiş dönemi rasyonu uygulanmaması:
İneklerin kuruya alınmasının ardından, gebeliğin son üç haftasında, içerik olarak tekrar enerji ve protein açısından zengin bir rasyona dönmek gerekir. İnek süt vermemektedir. Ama rahminde bir yavru büyütmekte, memelerinde ağız sütü oluşturmakta ve süt vermeye hazırlanmaktadır. Bu arada, karın içinde büyüyen buzağı sebebiyle de istediği miktarda yem alamaz durumdadır. Çünkü, karın boşluğunu dolduran buzağı işkembenin hacmini daraltmıştır. İşte bu dönemde miktar olarak arttıramadığımız yemi içerik olarak zenginleştirmeliyiz. Daha yüksek değerli enerji ve protein vermenin yanı sıra, bazı yem katkı maddeleriyle ineğe destek olmalıyız. Bu yönde bir önlem alınmazsa doğumu takiben süt vermeye başlayan inek hızla kilo vermeye başlar. Bu durum ketosise, karaciğer yıkımlanmasına ve döl tutmamaya varan kötü bir dönemin başlangıcı olur.
Bütün bunlara bakarak zincirleme kazalara meydan vermemek için, kaliteli kaba yemin önemini anlamak, barınakların konforuna ve dizaynına dikkat etmek, ineklerin önünde her zaman yem bulundurmak, sıcak günlerde inekleri serinletmek, kalsiyum eksikliğini önlemek, geçiş dönemi yemlemesi yapmak, asidoza sebebiyet verecek her türlü yanlıştan uzak durmak, gerekli hallerde ineklere destek vermek gerekir.