Salep Orkideler ailesine ait Orchis Ophyrus Serapias Platanthera Dactylorhiza vs. cinslerinden bazı bitkilerin toprak altı yumrularından elde edilir. Ülkemizde daha çok OrchisOphyrus ve Serapias türleri kullanılmaktadır. Çiçeklenme zamanında çapa ile sökülerek toplanan o yılın yumruları suyla yıkanarak temizlenir ipe dizilerek su veya sütle kaynatılır sonra açık havada kurutulur. Kurutulan yumrular dövülerek toz haline getirilir. Elde edilen bu toz kullanılacak hale gelmiş olan saleptir. Yumrular kremsi renkte yumurta seklinde çatalsı veya saçaklıdır.

Ülkemizde uzun yıllardan beri üretilen ürünlerden biri olan salebin Türkiye’de yetiştiği yerler; çoğunlukla Batı Güneybatı Güney ve Kuzey Anadolu olmakla beraber Anadolu’nun birçok yerinde yetişir.


Bileşiminde nişasta sekerler misülaj ve azotlu maddeler vardır. Bilhassa çocuklarda ishal kesici kuvvet verici ve gıda olarak kullanılır. Barsak nezlesinde soğuk algınlıklarında ve öksürüğe karşı halk arasında çok kullanılmaktadır. Afrodizyak etkisi vardır. Kış aylarında sevilerek tüketilen sıcak içeceği yanında başta dondurma sanayi olmak üzere birçok gıda maddesinde kullanılmaktadır. Diğer yandan gerek sağlık açısından bir takım faydaları gerekse içerdiği misülaj nedeniyle ağız ve yutakta yumuşaklık hissi vermesi ve gerekse de kendine has hoş kokusu nedeniyle iç ve dış pazarlardaki talepler giderek artmaktadır.




Kış aylarının sıcak içeceği salep hem yabani orkidelerin yumrularına verilen ad hem de bu yumrulardan elde edilen tozdur. Salep alınan orkideler ormanlık alanlar ve kireçli toprakları sever. Böylece yumruları da büyük olur. Çimenlik gibi daha yumuşak topraklı alanlarda yetişen orkidelerin yumruları ise zayıf ve küçüktür.

Orkidelerin çiçek açma dönemlerinde toprak altında iki yavrusu olur. Bunlardan biri ana yumrudur ve o yılın gövdesini verir. Diğeri ise gelecek yılın ürününü vermesi için bırakılır.

O yılın yumruları köklerden toplanır. Bunlar krem rengine yakın sarı beyaz arası. çok düzgün biçimli olmayan. Genellikle uzun köklü dişlere benzeyen yumrulardır. Toplandıktan sonra iyice yıkanırlar. Temizlendikten sonra keçi sütü ile kaynatılır. Bazı üretimlerde yağı alınmış yayık ayranı ya da su ile veya su ayran süt karışımıyla kaynatılsa da salebin salep olabilmesi için keçi sütüyle kaynatılması gerekiyor. Kaynatma 10-15 dakika kadar sürüyor.. Bu sırada salep o mis kokulu aromasına da kavuşuyor. Daha sonra kurutma işlemi geliyor. Güneşte de kurutulan salebin rengi dolgunluğu ve kıvamı için en doğru kurutma ortamı gölge alanlar. Kuruyan salepler önce elde taşla eziliyor sonra da su değirmeninde öğütülüyor. Özellikle su değirmeni. Çünkü bu salebin lezzetinde önemli bir faktör.
Türkiye dünyadaki en önemli salep üreticilerinden biridir. Anadolu'da dört bölgeden salep elde edilebiliyor.

Salep sadece insanın içini ısıtan bir içecek değil. Besleyici ve çeşitli rahatsızlıkları hafifletici özelliklerinden dolayı çok eski çağlardan beri tedavide ve özel beslenme rejimlerinde kullanılıyor.

Küçücük boyutlardaki yumruların besleyici bir öz içermesi nedeniyle yelkenli gemiler döneminde uzun seferlere çıkan her teknede bir miktar salep yumrusu bulundurulurdu. Yiyecekler iyice azaldığında her gemiciye içip enerji toplaması için veriliyordu. Bu gün ev dışında içmek istediğimizde ancak pastanelerde bulabileceğimiz salep eskiden mangal kömürüyle ısıtılan özel güğümler içinde sokak satıcıları tarafından satılıyordu. Sadece Türklerde değil18. yüzyıla dekhenüz evlerde çay ve kahve içme adedi böylesine yaygınlaşmamışken İngiltere'de meydanlarda ve kalabalıkların toplandığı caddelerde salepçilerin sabaha kadar dolaştıkları ve salebin büyük rağbet gördüğü biliniyor.
Salebin bir başka özelliği belki de dünyanın en iyi dondurması olan Maraş dondurmasına o nefis kıvamını ve aromasını kazandırmasıdır.